W - E - L - C - O - M - E

Στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών

Στο μικρό κτίριο με το περίεργο σχήμα, που βρίσκεται στην Πνύκα, στεγάζεται το τηλεσκόπιο Δωρίδη, του 1905.

Ο χώρος εσωτερικά εντυπωσιάζει, ιδίως η θολωτή, ξύλινη σκεπή και το παλιό τηλεσκόπειο. Μοιάζει σαν να μπαίνεις σε μία χρονοκάψουλα.

Βρέθηκα εκεί με αφορμή τη Θεματική βραδιά του Κέντρου Επισκεπτών του Εθνικού Αστεροσκοπίου Αθηνών, με θέμα:
“Ήχοι του Σύμπαντος: Πραγματικότητα ή Ψευδαίσθηση;”

Το συμπέρασμα της συζήτησης: εκτός Γης δεν υπάρχουν ήχοι όπως τους αντιλαμβανόμαστε στη Γη, γιατί δεν υπάρχει το μέσο μετάδοσης τους στο χώρο. Αν λοιπόν, γινόταν μία έκρηξη δίπλα σου, και βρισκόσουν στο διάστημα, δεν θα άκουγες τίποτα. Ωστόσο, υπάρχουν ήχοι με διαφορετικό νόημα... αν και δεν κατάλαβα πιο είναι αυτό!

Το τηλεσκόπιο ανακαινίστηκε πρόσφατα και είναι λειτουργικό. Είχαμε τη δυνατότητα να δούμε τη Σελήνη... πολύ ιδιαίτερο... Η επιφάνεια της  μοιάζει με παγωτό!

Πεζοπορία στο Λιμένα Θάσου


Η πρωτεύουσα της Θάσου, ο Λιμένας, απέχει περίπου 40 λεπτά από την απέναντι ηπειρωτική ακτή της Κεραμωτής.  Και η Κεραμωτή απέχει 30 λεπτά από την Καβάλα - είναι πολύ πιο κοντά από ό, τι φαντάζεσαι.

Ο Λιμένας ήταν η πρωτεύουσα του νησιού ήδη από την αρχαιότητα. Η Θάσος υπήρξε αποικία της Πάρου, και η ίδια ίδρυσε αποικίες στις απέναντι μακεδονικές - τότε Θρακικές - ακτές. Η Φίλιπποι και η Καβάλα είχαν μακραίωνη και σημαντική κατοπινή ιστορία.

Ο πλούτος της φύσης, τόσο ο υπέργειος - ξυλεία, κρασί - όσο
Θέα από το θέατρο
και ο υπόγειος - χρυσός, ασήμι - έφεραν τους πρώτους αποίκους εδώ - λέγεται ότι πρώτοι οι Φοίνικες ίδρυσαν αποικίες. Και καθώς πλησιάζεις τη Θάσο, και ο ψηλός όγκος των βουνών της διακρίνεται πιο καθαρά και όλο και γιγαντώνεται, νιώθεις κάτι από το δέος που θα πρέπει να ένιωσαν οι πρώτοι εκείνοι επισκέπτες.

Ο Λιμένας διασώζει, διάσπαρτα μέσα στον οικισμό, πολλά από τα κτίσματα της αρχαιότητας. Πύλες, τείχη, το αρχαίο λιμάνι, η ακρόπολη, ναοί, η αγορά, συνοικίες, το θέατρο και βυζαντινοί ναοί συγκατοικούν με το σύγχρονο οικισμό. Ίσως πρόκειται για το χώρο εκείνο, στην Ελλάδα, που δίνει στον επισκέπτη την πιό ολοκληρωμένη εικόνα της οργάνωσης μίας αρχαίας πόλης.

Στη βόλτα που έκανα, ένα ανοιξιάτικο πρωινό, ο οικισμός ξυπνούσε σιγά-σιγά από το χειμώνα. Καταστήματα άνοιγαν, οι ντόπιοι έμπαιναν στους ρυθμούς της καλοκαιρινής περιόδου.

Όλοι οι χώροι ιστορικού ενδιαφέροντος είναι ελεύθερα
Η μεσαιωνική πύλη του κάστρου
προσβάσιμοι, εκτός από το Μουσείο. Η διαδρομή που ακολούθησα είναι εύκολη, εκτός από το τμήμα εκείνο που βγήκα από το δρόμο για να ανέβω στο κάστρο. Θέλησα να δώσω ένα πεζοπορικό ενδιαφέρον στην ημέρα. Μα και εκείνοι πού ίσως αυτό τους κουράζει, μπορούν να ακολουθήσουν το δρόμο και κατόπιν το καθαρό μονοπάτι, από την πλευρά του θεάτρου.

Η φυσική ομορφιά του τοπίου είναι ικανός λόγος για να επισκεφτείς το Λιμένα. Ιδιαίτερα για εκείνον που θα ανέβει στην ακρόπολη, η θέα είναι μοναδική. Η πύλη του μεσαιωνικού κάστρου, χτισμένη με αρχαίο υλικό, είναι τόσο περίεργη - δεν έχω νιώσει σε άλλο μέρος τέτοια αίσθηση περιορισμού και ελέγχου της φυσικής μου κίνησης, παρά σε εκείνη την πύλη. Και ας είναι ερημωμένη εδώ και αιώνες.

Φίλιπποι - Ντικίλι Τας



Η περιοχή των Φιλίππων υπήρξε στρατηγικό πέρασμα από πολύ παλιά και αυτό, σε συνδυασμό με τον πλούτο της περιοχής, εξηγούν τη διαρκή και μακρόχρονη ανθρώπινη παρουσία.

Προϊστορική θέση Ντικίλι Τας
Ντικίλι Τας
Έξω από το γειτονικό χωριό Κρηνίδες, βρίσκεται η τούμπα ή λόφος του Ντικίλι Τας. Καθώς ο κάμπος των Φιλίππων ήταν μέχρι σχετικά πρόσφατα βάλτος, ο λόφος βρισκόταν πάνω στο πέρασμα της περιοχής. 

Ο λόφος είναι πνιγμένος στα δέντρα με ρέματα νερού ολόγυρα. Οι ανασκαφές διαρκούν πάνω από 50 χρόνια και αποτελούν προϊόν ελληνογαλλικής συνεργασίας. Οι ανασκαφείς παρουσιάζουν το χώρο σε μία πολύ καλή ιστοσελίδα.

Διαδοχικά στρώματα προϊστορικής κατοίκησης διαμόρφωσαν το λόφο, με τα χαλάσματα παλιότερων εποχών να γίνονται το έδαφος στο οποίο πάτησαν οι νεώτεροι. Ερείπια ενός βυζαντινού πύργου στεφανώνουν το λόφο.

Ρωμαϊκό μνημείο του Caius Vibius
Μνημείο του Caius Vibius
Πάνω στο κεντρικό δρόμο που ενώνει τους Φιλίππους με το Ντικίλι Τας, βρίσκεται ένας εντυπωσιακός μονόλιθος ύψους 4 μέτρων. Στέκει μόνος του, χωρίς κάποια σήμανση, και προκαλεί δέος στον περαστικό, που απορεί πώς το μνημείο βρέθηκε εκεί. Χρονολογείται στον 1 αιώ. μ.Χ. Η επιγραφή που φέρει μνημονεύει ένα Ρωμαίο αξιωματικό που υπηρέτησε σε Μακεδονική Ρωμαϊκή λεγεώνα. Το μνημείο βρίσκεται πάνω στο δρόμο που τότε θα οδηγούσε από την Καβάλα και την Εγνατία οδό στους Φιλίππους. Μόνο ο Ovelix λείπει από το σκηνικό!

Φίλιπποι
2ος αιώ. μ.Χ.
Τα σημερινά ερείπια μία φτωχή εικόνα μπορούν να δώσουν στον επισκέπτη για το μεγαλείο της πόλης στην αρχαιότητα. Παραμένουν ωστόσο εντυπωσιακά. 

Αρχικά αποικία των Θασίων, ονομασμένη Κρηνίδες, ζητά τη βοήθεια του Φιλίππου για την αντιμετώπιση των Θρακικών φύλλων. Εκείνος, διορατικός, καταλαμβάνει το χώρο και του δίνει το όνομα του. Τα πλούσια μεταλλεία του γειτονικού Παγγαίου, η ξυλεία και η γεωργία φέρνουν πλούτο στην πόλη. Το θέατρο ανάγεται σε εκείνη την εποχή.


4ος - 6ος αιώ. μ.Χ.
Σταθμοί στην ιστορία της πόλης, που την ενίσχυσαν σημαντικά, αποτελούν η διέλευση της Εγνατίας οδού (2ος αιώ. π.Χ.), η μάχη των Φιλίππων (42 π.Χ.) και η ίδρυση ρωμαϊκής αποικίας, και το πέρασμα του Αποστόλου Παύλου (49/50μ.Χ.). Ερημώνεται τον 7ο αιώ. μ.Χ., συνέπεια επιδρομών και σεισμών, και επιβιώνει ως βυζαντινό φρούριο.

Τα μνημεία του χώρου ανάγονται κυρίως στα παλαιοχριστιανικά χρόνια. Ο χώρος δίνει μία πολύ καλή εικόνα του πώς μία ρωμαϊκή πόλη μετεξελίχτηκε στην ύστερη αρχαιότητα. Οι φωτογραφίες, που προέρχονται από το μουσείο, αν και θολές, δείχνουν πώς η πόλη άλλαξε με την επικράτηση του Χριστιανισμού και μαζί της η πολιτική και θρησκευτική οργάνωση της εποχής. 

Εκβολές Στρυμόνα - Βυζαντινή Χρυσόπολη - Αρχαία Άργιλος




Στις εκβολές του Στρυμόνα συναντάς τα ερείπια της Βυζαντινής Χρυσόπολης. Εκεί όπου άλλοτε υπήρχε η αρχαία Ηιόνα, πεδίο μαχών του Πελλοπονησιακού Πολέμου, στέκει το βυζαντινό φρούριο. Διαδέχτηκε την Αμφίπολη στο Μεσαίωνα ως κέντρο της ευρύτερης περιοχής. Τα ερείπια είναι λίγα και σκεπασμένα, σε μεγάλο βαθμό, από βλάστηση. Μία μικρή ταμπέλα του Υπουργείου πληροφορεί τον περαστικό ότι πρόκειται για αρχαιολογικό χώρο, χωρίς περαιτέρω στοιχεία. 

Ο Στρυμόνας στις εκβολές του είναι ήρεμος. Η ανθρώπινη παρουσία είναι έντονη, με καλλιέργειες και εγκαταστάσεις. Ωστόσο εντυπωσιάζει με τον όγκο νερού που κατεβάζει.

Περνώντας το ποτάμι, στην αντιπέρα όχθη, βρίσκεται η αρχαία Άργιλος. Πεδίο ελληνοκαναδικών ανασκαφών, ο χώρος εντυπωσιάζει με τα ευρήματα που έχουν έλθει στο φως.

Τα Μυστικά των Αμμόλοφων Καβάλας




Αν και ο περισσότερος κόσμος γνωρίζει τους Αμμόλοφους σαν καλοκαιρινό, παραθαλάσσιο προορισμό, μάλλον αγνοεί την πλούσια ιστορία του τόπου.

Η αρχαία Οισύμη, μία από τις αποικίες των Θασίων στην απέναντι, ηπειρωτική ακτή, είναι η μόνη πόλη στην περιοχή της Μακεδονίας που αναφέρεται από τον Όμηρο. Καταλαμβάνει το λόφο ανάμεσα στους Αμμόλοφους και τη Νέα Πέραμο, μα η πυκνή βλάστηση κρύβει τα ερείπια που φιλοξενεί. Οι ντόπιοι έχουν ανοίξει ένα μονοπάτι που οδηγεί στην κορυφή του λόφου, όπου συναντάς ερείπια οχυρώσεων και αρχαίου ναού. Η ανάβαση είναι εύκολη και η θέα σε αποζημιώνει.

Η Βυζαντινή Ανακτορούπολη υπήρξε η διάδοχος της Οισύμης. Βρίσκεται στον απέναντι λόφο και τα τείχη της κατηφορίζουν ως τη θάλασσα. Υπήρξε μία από τις λίγες ναυτικές βάσεις των Βυζαντινών μεταξύ Θεσσαλονίκης και Κωνσταντινούπολης. Τα τείχη σώζονται κατά τόπους σε εντυπωσιακό ύψος. Ο χώρος έτυχε πρόσφατης αναστήλωσης και φροντίδας και έτσι η περιήγηση είναι πιο εύκολη.

Το ακρωτήριο του Βρασίδα πήρε το όνομα του από το Σπαρτιάτη στρατηγό του Πελοποννησιακού Πολέμου, ο οποίος έδρασε στην περιοχή και λέγεται ότι σκοτώθηκε σε πολεμικές συγκρούσεις σε αυτό το χώρο

Σε ένα κόλπο διακρίνονται, στην παραλία, στρογγυλές βαθιές χαράξεις στο σκληρό έδαφος. Πρόκειται για ορυχείο μυλόπετρας, ενεργό κατά την Τουρκοκρατία.
  Η διαδρομή στο ακρωτήριο είναι πολύ ενδιαφέρουσα, η φύση πολύ πλούσια, οι παραλίες καταπληκτικές. Η παραλία Βρασίδας, στο ΒΑ άκρο του ομόνυμου ακρωτηρίου, είναι μία από τις ωραιότερες που έχω συναντήσει οπουδήποτε.

Δυστυχώς το κινητό μου χάλασε στα μισά της διαδρομής, με αποτέλεσμα να μην μπορέσω να καταγράψω τη διαδρομή, ούτε να φωτογραφήσω τις ωραιότερες παραλίες και την Ανακτορούπολη. Την επόμενη φορά!


Πηγές:
Το άρθρο: Millstone quarries along the Mediterranean coast [...]

Κόμβος Οδυσσέας, ΥΠ.ΠΟ.

ToposText

Άρθρο Euronews

Πεζοπορία στην Παραλίμνη Βοιωτίας



Σκοπός της διαδρομής ήταν να κάνω τον κύκλο της λίμνης, μα, καθώς ξεκίνησα αργά από την Αθήνα, δεν θα προλάβαινα.

Η διαδρομή ξεκινά από το λόφο, που στεφανώνεται από  μεσαιωνικό πύργο. Στο λόφο εικάζεται ότι βρισκόταν η αρχαία Ίσος. Όντως, περπατώντας συναντάς ίχνη αρχαίων κτισμάτων.

Κατεβαίνωντας από το λόφο, ακολουθείς τη διαδρομή παράλληλα με την ακτογραμμή της λίμνης. Στο μεγαλύτερο μέρος της πορείας κινείσαι πάνω σε πέτρες, ενίοτε σε χώμα. Η διαδρομή είναι βατή, εκτός από 1-2 σημεία, όπου τα βράχια κατεβαίνουν στη θάλασσα, και θα πρέπει να ανέβεις σε αυτά για να συνεχίσεις. Δεν είναι, ωστόσο, κάτι απαγορευτικό. 

Η Παραλίμνη γειτνιάζει με την λίμνη Υλίκη. Φιλοξενεί πολλά πουλιά και έχει ένα "δάσος" από νούφαρα.

Το τοπίο έχει αλλοιωθεί ελάχιστα και είναι πολύ φιλύσηχο και όμορφο. Δεν υπάρχει πουθενά ανθρώπινη παρουσία, εκτός από κάποιους βοσκούς. Τα σκυλιά τους γαβγίζουν πολύ, μα δεν είναι επιθετικά - τουλάχιστον απέναντι σε μένα!

Πηγές:
Topostext
Καστρολόγος 
Naturagraeca

Στο Αρχιπέλαγος Γκούλαγκ

Αρχιπέλαγος Γκούλαγκ
του Aleksandr Solzhenitsyn 
Εκδόσεις Πάπυρος, δύο τόμοι 1973, μετάφραση: 2009, 2013
ISBN: 9789606715884, 9789604860845

Υπάρχουν κάποιοι τίτλοι βιβλίων ή ταινιών που σε μικρή ηλικία κάπου άκουσες και που εντυπώνονται στο νου σου, έστω και αν δεν γνωρίζεις περί τίνος πρόκειται. Και, όταν μεγαλώνοντας, αναζητάς να βρεις σε τί αναφέρονται, είναι σαν να ανοίγεις ένα κουτί με μηνύματα από το παρελθόν.

Έτσι οδηγήθηκα στο Δόκτορ Ζιβάγκο, το περασμένο καλοκαίρι. Και εντυπωσιάστηκα από το συγγραφέα, μα και οργίστηκα και εκνευρίστηκα ταυτόχρονα με την πολιτική κατάσταση και αδικία που περιέγραφε.

Η αλήθεια είναι ότι, προσεγγίζοντας το Δρ Ζιβάγκο του Μπόρις Παστερνάκ, είχα την εντύπωση ότι θα διάβαζα μία ρομαντική ιστορία, όπως εκείνες του μυθιστορημάτων του 19ου αιώνα. Δρ Ζιβάγκο: ηχούσε τόσο νοσταλγικό και ρομαντικό. Πόσο γελασμένος βγήκα.

Μα για το Αρχιπέλαγος Γκούλαγκ δεν είχα τέτοιες ψευδαισθήσεις. Υποπτευόμουν ότι αφορά μία τραγική πραγματικότητα. Μόνο που οι υποψίες μου ήταν μικρές μπροστά στην πραγματικότητα που το βιβλίο περιγράφει.

Οι τραγικές ιστορίες δεν λείπουν από την καθημερινότητα. Στις ειδήσεις και στους δρόμους βλέπεις πρόσφυγες, μάρτυρες ζωών που ακυρώθηκαν, προοπτικών που ποτέ δεν  ευδοκίμησαν. Η πολιτική βία δεν έχει λείψει ποτέ από την ανθρώπινη ιστορία. 

Μα η ιστορία αυτών των ανθρώπων λέγεται συνήθως από ανθρώπους που έρχονται από έξω, ως παρατηρητές. Ανθρώπους που τα γεγονότα που περιγράφουν μπορεί να τους διαμορφώνουν προσωπικά μα δεν ανατρέπουν τη ζωή τους, τα σχέδια τους, τα όνειρα τους. Είναι σπάνιο η ιστορία αυτή να γράφεται από κάποιον που την έχει ζήσει.

Ένα τέτοιο, σπάνιο βιβλίο είναι το Αρχιπέλαγος Γκούλαγκ. Ο συγγραφέας φυλακίστηκε την περίοδο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και πέρασε από όλα τα στάδια της ζωής στα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας. 

Στο βιβλίο του δίνει φωνή σε όλους εκείνους που χάθηκαν και για τους οποίους ελάχιστα θα ξέραμε, αν δεν έγραφε εκείνος για αυτούς. Αντλώντας πληροφορίες από τα κρατικά Σοβιετικά αρχεία, τα γραπτά των πρωταγωνιστών των πολιτικών εξελίξεων στην Κομμουνιστική Ρωσία, τις προφορικές μαρτυρίες 223 φυλακισμένων και τη δική του εμπειρία, συνθέτει τις ψηφίδες ενός συστήματος εξόντωσης αθώων ανθρώπων.

Τα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας υπήρχαν από τη τσαρική εποχή στη Ρωσία. Ο Ντοστογιέφσκυ ήταν ένας διάσημος τρόφιμος τους και γράφει για τη ζωή του εκεί στο βιβλίο του Αλληλογραφία 1834-1859 (εκδόσεις Γκοβόστη). Ωστόσο ενισχύθηκαν με το νέο καθεστώς ευθύς εξαρχής, φτάνοντας στο απώγειο τους στα χρόνια του Στάλιν. 

Ο Σοζενίτσιν δίνει δύο βασικούς λόγους που αυτά αναπτύχθηκαν τόσο πολύ: την ιδεολογική κάλυψη που παρείχε το κομμουνιστικό καθεστώς και την ανάγκη φτηνού ανθρώπινου δυναμικού. 

Οι λόγοι για τους οποίους μπορούσες να φυλακιστείς για χρόνια ήταν γελοίοι, τόσο που να φαντάζουν ψεύτικοι - όπως και ήταν: επειδή δεν τραγουδούσες με υψηλό φρόνημα τον εθνικό ύμνο, επειδή έφαγες ένα μήλο παραπάνω, επειδή δεν σε πήγαινε ο γείτονας. Γενικά, η λογική ήταν: χρειαζόμαστε τόσους ανθρώπους για να βγάλουμε τη δουλειά, οπότε βγείτε και συλλάβετε τους.

Ο συγγραφέας γράφει ότι τα στρατόπεδα είχαν σκοπό να σκοτώσουν τους τρόφιμους τους από την υπερκόπωση και τις τραγικές συνθήκες διαβίωσης. Το κρύο και η πείνα ήταν τα βασικά όπλα. Και όλα αυτά μακριά από το βλέμμα της κοινής γνώμης. 

Το βιβλίο εκδόθηκε για πρώτη φορά στο Παρίσι, και στη Ρωσία το 1989. Σήμερα αποτελεί μέρος της υποχρεωτικής ανάγνωσης στο ρωσικό δευτεροβάθμιο εκπαιδευτικό σύστημα.

Στο Θορικό



Ο διπλός λόφος Βελατούρι, βόρεια του Λαυρίου, αποτελεί ένα
θέα από την Ακρόπολη - στο βάθος η Μακρόνησος
 
τόπο ανεξάντλητων συγκινήσεων. Από το προϊστορικό ορυχείο (3.000 π.Χ.), στους Μηκυναϊκούς τάφους (~1.500 π.Χ.), και από εκεί στη νεκρόπολη των Γεωμετρικών χρόνων, στο αρχαιότερο ελληνικό θέατρο, και το βιομηχανικό οικισμό της κλασικής εποχής, ο Θορικός είναι ένας από εκείνους τους σπάνιους τόπους, που συμπυκνώνουν τόσα πολλά σε τόσο μικρή έκταση.


Ανασκαφές έχουν γίνει πιο συστηματικά από τη Βελγική Σχολή Αθηνών, που διατηρεί ιστότοπο για τη συγκεκριμένη ανασκαφή (www.thorikos.be, δυστυχώς μόνο στα φλαμανδικά, με κάποιους ενδιαφέροντες χάρτες ωστόσο).
Τοπογραφικό του λόφου Βελατούρι, Βελγική Σχολή Αθηνών

Ο λόφος κατοικήθηκε αδειάληπτα από την προϊστορία μέχρι τους ρωμαϊκούς χρόνους. Σε πολλά σημεία του λόφου συναντάς λιθοσωρούς, μα και μνημεία που σώζονται σε καλύτερη κατάσταση. Το θέατρο προκαλεί εντύπωση με την αρχαιότητα και την ελλειπτικότητα του. Ο παρακείμενος
Ο θολωτός Μηκυναϊκος τάφος
βιομηχανικός οικισμός (Industrial Quarter στη βιβλιογραφία) διέθετε αναμεμειγμένα σπίτια και εργαστήρια. Μπορείς να περπατήσεις στους δρόμους του οικισμού και να μπεις στα κτίρια. Χαμηλότερα υπάρχει ένα ημιτελές ναόσχημο κτίριο, που εικάζεται ότι ήταν ναός της Δήμητρας και Κόρης ή στοά. Στη θάλασσα σώζονται λείψανα των λιμενικών εγκαταστάσεων. Ψηλότερα στο λόφο βρίσκονται ίχνη νεκροταφίων. Στη κορυφή του λόφου βρίσκονται η προϊστορική ακρόπολη και Μηκυναϊκοί τάφοι.


Ο ορυκτός πλούτος έφερε από νωρίς κατοίκους στην περιοχή.
Το αρχαιότερο θέατρο της Ελλάδας,
ελλειψοειδές, στο Θορικό.
Στο βάθος  το αναστηλωμένο
πληντύριο μεταλεύματος
Η Λαυρεωτική είναι διάσπαρτη με ορυχεία, αρχαία και νέα, που αποτέλεσαν πηγή δύναμης για την κλασική Αθήνα. Στο Θορικό, δίπλα στο θέατρο, βρίσκεται η παλαιότερη σήραγγα. Το μετάλευμα ήταν επιφανειακό, και οι προϊστορικοί κύριοι του τόπου το εκμεταλεύτηκαν δεόντως, ήδη από το 3.000 π.Χ. Μία ματιά μέσα από τα κάγγελα της φραγμένης εισόδου σε κάνουν να φρίττεις, αναλογιζόμενος την τύχη των δούλων-εργατών που αναγκάζονταν να μπουν εκεί.


Αυτό που προκαλεί εντύπωση είναι ότι οι διάφορες δραστηριότητες του οικισμού ήταν τόσο ανάμεικτες στο χώρο αυτό. Το θέατρο, το ορυχείο, τα σπίτια, τα εργαστήρια, τα πληντύρια του μεταλεύματος και τα νεκροταφεία ήταν το ένα δίπλα στο άλλο και αναμεμειγμένα.

Πηγή: Κόμβος Οδυσσέας ΥΠΠΟ