Στον Κεραμεικό

Στον πεζόδρομο έξω από τον αρχαιολογικό χώρο του Κεραμεικού, υπάρχει μία πινακίδα που επεξηγεί τα μνημεία που ο περαστικός αντικρύζει απέναντι του. Η πινακίδα βρίσκεται σε αυτό το σημείο' ακριβώς πίσω της υπάρχει διαμορφωμένος χώρος όπου μπορείς να καθίσεις, υπό τη σκιά των δέντρων.

Η πινακίδα αποδίδει την αναπαράσταση των μνημείων έτσι όπως θα ήταν τον 4ο αιώνα π.Χ., την περίοδο με τα πιό χαρακτηριστικά μνημεία στην μακραίωνη πορεία αυτού του χώρου.

Τομή των οχυρώσεων κατά τον 4ο αιώνα π.Χ.

Ωστόσο, ο επισκέπτης που δεν είναι υποψιασμένος για την ιστορία και τοπογραφία του χώρου, ίσως δυσκολευτεί να αντιστοιχήσει τα ερειπιώδη κτίρια που βλέπει εντός του αρχαιολογικού χώρου με την αναπαράσταση της πινακίδας. Η γραφιστική αυτή αποτύπωση αποδίδει το χώρο πολύ πιό 'τακτοποιημένο' και ξεκάθαρο από ό, τι σώζεται σήμερα.

Επίσης, η αποτύπωση αυτή αφορά σε μία συγκεκριμένη χρονική περίοδο, δηλ. τον 4ο αιώ. π.Χ. Θα πρέπει, όμως, να λάβουμε υπόψιν ότι η περίοδος χρήσης του Κεραμεικού από τους κατοίκους της περιοχής έχει μεγάλη διάρκεια, από την 3η χιλιετία π.Χ. ως τον 6ο αιώνα μ.Χ. Σε αυτό το διάστημα η διαρρύθμιση του χώρου δεν έμεινε σταθερή, μα άλλαξε, κάποιες φορές με δραματικό τρόπο.

Αυτές οι αλλαγές δεν περιγράφονται στην πινακίδα αυτή. Και είναι αναμενόμενο, δεδομένου του περιορισμένου χώρου που είναι διαθέσιμος. Θα περίμενε όμως κάποιος η αναγραφή να υποψιάσει τον επισκέπτη για αυτήν την ποικιλομορφία.

Στάθηκα και εγώ μπροστά από την πινακίδα, με τη ματιά μου να πηγαιοέρχεται μεταξύ αυτής και του χώρου μπροστά μου. Μα οι απορίες που μου δημιουργούσε ήταν πολλές. Δεν μπορούσα να ταυτίσω κάποια κτίρια με αυτά που έβλεπα. Μα το πιό περίεργο, που με έκανε να αναζητήσω τελικά περισσότερες πληροφορίες, ήταν τα αρχαία τείχη.

Στον Κεραμεικό τα τείχη έχουν ανασκαφεί και διατηρούνται στην καλύτερη δυνατή κατάσταση, σε σχέση με άλλα σημεία της Αθήνας. Επίσης, εδώ βρίσκονταν δύο κεντρικές πύλες της πόλης, το Δίπυλο και η Ιερά Πύλη, ενώ εδώ κατέληγαν βασικές οδικές αρτηρίες, όπως η Ιερά Οδός, με κατεύθυνση προς την Ελευσίνα, και ο Δρόμος, με κατεύθυνση προς την Ακαδημεία. Κεντρικός ήταν και ο ρόλος των πυλών αυτών στη θρησκευτική ζωή της πόλης.

Οικοδομικές φάσεις του οχυρωματικού τείχους

Κάπου η ματιά μου έπεσε σε ένα σχεδιάγραμμα των τειχών, που μου προξένησε την περιέργεια. Αναζητώντας τη βιβλιογραφική παραπομπή κατέληξα στο βιβλίο Ο Κεραμεικός της Αθήνας της Ursula Knigge. Η αρχική έκδοση έγινε στα γερμανικά από το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Αθηνών, το οποίο έχει διεξάγει ανασκαφές στο χώρο και η συγγραφέας υπήρξε η διευθύντρια του για πολλά χρόνια. Το βιβλίο κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Κρήνη το 1990. Σήμερα η έκδοση είναι εξαντλημένη, μα διαθέσιμη στην αγορά μεταχειρισμένων βιβλίων στο διαδύκτιο.

Το βιβλίο είναι σχετικά σύντομο μα κατατοπιστικό. Περιγράφει την ιστορική εξέλιξη του χώρου και ακολουθεί ένας οδηγός των μνημείων. Ο λόγος γίνεται κάπως στεγνός και τεχνικός στο δεύτερο αυτό κομμάτι, κάτι που μάλλον χαρακτηρίζει γενικά το λόγο πολλών αρχαιολόγων. Αποτελεί, ωστόσο, εμπεριστατομένη και δυσεύρετη πηγή πληροφοριών. Θα ευχόμουν μόνο να παρείχε γραφιστικές αναπαραστάσεις του χώρου στις διαφορετικές χρονικές περιόδους τις οποίες περιγράφει, ώστε ο μη εξειδικευμένος αναγνώστης να μπορεί πιό εύκολα να αντιληφθεί τις αλλαγές στο χώρο στο πέρασμα του χρόνου.

Δεν θα περιγράψω όλες τις λεπτομέρειες του βιβλίου. θα πω μόνο ότι ο χώρος αποτελεί ένα παλίμψηστο διαφορετικών εποχών. θα σταθώ στις οχυρώσεις της αρχαίας πόλης, που μου έδωσαν το αρχικό ερέθισμα για αυτήν την αναζήτηση, όπου αυτό γίνεται καλύτερα αντιληπτό.

Η πρώτη σωζόμενη φάση του τείχους ανάγεται στην περίοδο αμέσως μετά τους Περσικούς πολέμους. Έκτοτε γνώρισε αρκετές μετασκευές, που φτάνουν ως τον 6ο αιώνα μ.Χ. 

Η βάση του τείχους ήταν λίθινη και είχε ύψος 1 μέτρου ανά οικοδομική φάση, και ακολουθούσαν οκτώ μέτρα ψημένου χώματος.

Αυτό που αντικρίζει σήμερα ο επισκέπτης είναι οι συσσωρευμένες αυτές πέτρινες βάσεις των τειχών, που προέρχονται από τις αλεπάλληλες μετασκευές του. Η ανασκαφή έχει φτάσει στο κατώτατο θεμέλιο. Αυτή η όψη δεν ήταν αυτή που θα αντίκρυζε ένας αρχαίος επισκέπτης από τον 5 αιώνα π.Χ. και έπειτα, καθώς οι επιχωματώσεις ανύψωναν το επίπεδο του εδάφους. Αυτή η ανύψωση αποδίδεται με διαφορετικά χρώματα στο συνημμένο σχέδιο, παρμένο από το βιβλίο της κα Knigge. 

Εκτός αυτών, θα πρέπει να λάβουμε υπόψιν ότι το τείχος ήταν ένα μέρος μόνο της οχυρωματικής υποδομής της πόλης. Στο έτερο σχέδιο, παρμένο από το ίδιο βιβλίο, αντιλαμβάνεται κανείς ότι ο επιτιθέμενος, μέχρι να φτάσει στο τείχος, έπρεπε να διαβεί το πρόχωμα, την τάφρο (1), το προτείχισμα και την περιφερική οδό.

Σαλαμίνα: χωμάτινη ανωδομή του τείχους

Σήμερα λοιπόν αντικρύζουμε μία ακτινογραφία των οχυρώσεων και μία 'συρραφή' προσθηκών διαφορετικών εποχών, που δεν γίνοται αντιληπτές με μία πρώτη ματιά. Μία επίσκεψη στο χώρο από μόνη της μάλλον δεν θα βοηθήσει και ίσως μπερδέψει περισσότερο τον παρατηρητικό επισκέπτη, που δεν θα βρει απαντήσεις στις απορίες του στις επεξηγηματικές πινακίδες, μα ούτε και θα του δοθούν οι 'άκρες' για το πού να αναζητήσει περισσότερες πληροφορίες.

Σημειώσεις

1. Μία καλύτερη ίσως κατανόηση της τάφρου μπορεί ο επισκέπτης να αποκτήσει στην ανασκαφή επί της γωνίας των οδών Αιόλου και Σοφοκλέους σε αυτό το σημείο, όπου και η πύλη του αρχαίου τείχους γα το δρόμο προς τις Αχαρνές.

2. Ίσως έχουμε συνηθίσει στη θέαση εξολοκλήρου πέτρινων οχυρώσεων, και η αναφορά σε χωμάτινο άνω τμήμα των τειχών να ακούγεται περίεργη. Το γεγονός ότι αυτή η ανωδομή σπάνια σώζεται, το κάνει ακόμα πιό περίεργο. Ωστοσο, τέτοιο παράδειγμα σώζεται στις οχυρώσεις της αρχαίας Σαλαμίνας, κάτω από ένα ημικατεστραμμένο υπόστεγο.

Ελευθερές - Ερυθρές - Μεγαρίδα

Μία φορά το χρόνο, τον Μάιο, οι Εφορείες της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας ανά την Ελλάδα οργανώνουν ξεναγήσεις σε μνημεία της περιοχής τους, στο πλαίσιο της δράσης "Πολιτιστικές Διαδρομές".

Με αφορμή αυτήν την δράση, επισκέφτηκα για πρώτη φορά αυτήν την Κυριακή πολλούς άγνωστους στο ευρύ κοινό χώρους. Η ομορφιά των μνημείων σε συνδυασμό με την ανοιξιάτικη φύση, δημιούργησαν εικόνες που θα αναπολώ για πολύ καιρό.

Η αρχή έγινε στο κάστρο των Ελευθερών, στα σύνορα μεταξύ της επικράτειας της αρχαίας Αθήνας και της Θήβας. Εκεί βρίσκεται και ένα μικρό μνημείο σε ανάμνηση της σπουδαίας μάχης μεταξύ των Κομμουνιστών Ελλήνων αγωνιστών και των Ιταλών - Γερμανών κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.  

Η μέρα συνεχίστηκε στις παρακείμενες Ερυθρές, όπου έγινε μία παρουσίαση της Μάχης των Πλαταιών.

Από εκεί επιστροφή στις Ελευθερές και μεσημεριανό με κοκορέτσι στο τοπικό χάνι.

Συνέχεια στον αρχαιολογικό χώρο των Ελευθερών, με τα κατάλοιπα του ναού του Διονύσου και δύο πρώιμων βυζαντινών βασιλικών.

Από εκεί στα Μέγαρα και επίσκεψη σε μνημεία που σπάνια είναι επισκέψιμα. Η Κρήνη του Θεαγένη, το υδραγωγείο του Ευπαλίνου που τροφοδοτούσε την Κρήνη φέρνοντας νερό από τη Μεγαρίδα, και από εκεί στον αρχαίο ελαιώνα με τις μεσοβυζαντινές εκκλησίες...

Κέα - Καρθαία

Πρώτη εκδρομή στην Κέα και συναπάντημα με καλή παρέα.

Μετάβαση στη νότια Κέα, μέχρι το σημείο όπου το μονοπάτι εκκινά.

Η Καρθαία ήταν μία από τις 4 πόλεις-κράτη του νησιού κατά την αρχαιότητα. Ο αρχαιολογικός χώρος είναι παραθαλάσσιος, προσβάσιμος μόνο μέσω του μονοπατιού ή διά θαλάσσης. Το περιβάλλον γύρω του είναι αδιατάρακτο και πανέμορφο!

Στην Καρυστία

Η νότια Εύβοια, ένας τόπος τόσο κοντά μα και τόσο μακριά.

Από τη Ραφήνα στο Μαρμάρι, και από εκεί στην Κάρυστο.

Στο αρχαιολογικό Μουσείο της Καρύστου και το ενετικό παραθαλάσσιο φρούριο, και από εκεί περπατώντας ως το μεσαιωνικό Κοκκινόκαστρο.

Στους πρόποδες του υφώματος που φιλοξενεί το κάστρο, το χωριό Μύλοι με τα τρεχούμενα νερά και τα πλατάνια.

Από εκεί η πεζοπορία συνεχίστηκε στους πρόποδες του βουνού, ως το λατομείο.

Η Καρυστία είναι ένα μεγάλο, υπαίθριο λατομείο.  Το καρυστινό μάρμαρο εξήχθη κατά κύριο λόγο κατά την ρωμαιοκρατία και κόσμησε πολλά σπουδαία κτίρια της εποχής.

Στην τοποθεσία αυτή υπάρχουν τεράστιοι κίονες, χοντροδουλεμένοι, και αφημένοι επιτόπου. Είναι απορίας άξιο πώς αυτοί οι τόσο ογκώδεις κίονες κατέβηκαν από το βουνό και φορτώθηκαν στα πλοία.

Η επιστροφή τραγικωμική. Με έπιασε η βροχή ενώ ήμουν με τη μοτοσυκλέτα. Έχασα το πλοίο της επιστροφής από το Μαρμάρι για μερικά δευτερόλεπτα, και αναγκάστηκα να μεταβώ μέσα στη βροχή στο επόμενο λιμάνι, στα Στύρα. Εκεί πρόλαβα το τελευταίο δρομολόγιο για την Αττική για μερικά δευτερόλεπτα!

Στην ακρόπολη του Γλα και τον Ορχομενό

 

Παλαιοχώρα Αίγινας

Ο μεσαιωνικός οικισμός της Περαχώρας είναι μία καστροπολιτεία στην ενδοχώρα της Αίγινας, όπου οι κάτοικοι του νησιού εγκαταστάθηκαν κατά τον 9ο αιώνα μ.Χ., για να γλυτώσουν από τις πειρατικές επιδρομές.

Η θέση του οικισμού παρέχει εξαιρετική εποπτεία στον Σαρωνικό κόλπο, χωρίς ωστόσο ο ίδιος ο οικισμός να γινόταν αντιληπτός από τη θάλασσα και τους πειρατές.

Στην πορεία της ιστορίας του γνώρισε την κυριαρχία Βυζαντινών, Λατίνων, Ενετών, Οθωμανών και πειρατών, και κάποια τραγικά γεγονότα τον σημάδεψαν, όπως οι πολιορκίες από τον Μπαρμπαρόσσα και τον Μοροσίνι, οι οποίοι τον άλωσαν και αιχμαλώτισαν τους κατοίκους του.

Ο λόφος εγκαταλήφθηκε από τους Αιγινήτες στις αρχές του 20ου αιώνα, οπότε με τη μείωση της πειρατικής δραστηριότητας, η πρωτεύουσα του νησιού μεταφέρθηκε στα παράλια. 

Σήμερα στην Παλαιοχώρα διασώζονται αρκετές από τις εκκλησίες του οικισμού, με ενδιαφέρουσα αρχιτεκτονική και ένα σύμπλεγμα αρχαίων, βυζαντινών και ενετικών στοιχείων.

Από τον κεντρικό δρόμο εκκινεί κυκλικό μονοπάτι που φτάνει ως την κορυφή του λόφου, περνώντας από τις περισσότερες εκκλησίες. Περίπου μία ώρα χαλαρού περπατήματος αρκεί για να περιδιαβείς τον χώρο. 

Η Περαχώρα στέκεται σήμερα μοναχική και ερηπωμένη, προσφέρει ωστόσο στον επισκέπτη ένα μοναδικό παράθυρο σε μία άλλη εποχή.

Περιγραφή των μνημείων: https://topostext.org/place/378235UPal

Ιερό Αφροδίτης, Δαφνί

 

Το ιερό της Αφροδίτης στο Δαφνί είναι ένας αρχαιολογικός χώρος που γειτνιάζει με την Εθνική οδό Αθηνών-Κορίνθου, εύκολα αντιληπτός από τον παρατηρητικό ταξιδιώτη.

Η θεμελίωση του ανάγεται στον 5ο αιώνα π. Χ. Ο χώρος παρέμεινε σε χρήση ως την ύστερη αρχαιότητα.

Είναι περιφραγμένος, και ως αυτό το καλοκαίρι, ήταν μη επισκέψιμος.

Αυτήν την θερινή περίοδο, ωστόσο, ο χώρος άνοιξε για το κοινό, με δωρεάν είσοδο.

Κάτοψη αρχ. χώρου
Πηγή: Ενημερωτικό φυλλάδιο επισκεπτών - Υπ. Πολιτισμού

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ο χώρος περιλαμβάνει περισσότερα από τις χαρακτηριστικές κόγχες στο βράχο, όπου οι πιστοί τοποθετούσαν τις προσφορές τους. Το ιερό (α) ήταν υπαίθριο, και περιτριγυριζόταν από περίβολο. Διέθετε μία σχετικά επιβλητική είσοδο (β), το άγαλμα της θεάς και τα αναθήματα των πιστών. Θεμέλια κτιρίων το περιστοιχίζουν, ήτοι βοηθητικοί χώροι (δ), πιθανώς η οικία των ιερέων ή των επισκεπτών (στ) και πιθανώς ο θησαυρός (ε), δηλ. ο χώρος φύλαξης των πολύτιμων αντικειμένων.

Ο περιηγητής Παυσανίας (2ος αιώ. μ.Χ.) αναφέτεται στο ιερό στο έργο του και κάνει μνεία στο κτήριο (ζ): <<μετά από αυτό [τον ναό του Απόλλωνα στο Ποικίλο Όρος] υπάρχει ναός της Αφροδίτης και μπροστά σ' αυτόν τείχος από ακατέργαστους λίθους, που αξίζει να δει κανείς>> (Ελλάδος Περιήγησις, §1.37.7).

Το κτίριο, χτισμένο κατά το πολυγωνικό σύστημα τοιχοδομίας, βρίσκεται στην άλλη πλευρά της αρχαίας Ιεράς οδού, η οποία περνούσε μπροστά από το ιερό. Πιθανόν κτισμένο για να ελέγχει το πέρασμα προς το Θριάσιο Πεδίο, χρησιμοποιήθηκε κατά την ύστερη αρχαιότητα ως χώρος ταφής.

 Πηγή: Ενημερωτικό φυλλάδιο επισκεπτών - Υπ. Πολιτισμού

Στην αρχαία Κορώνη (Νέα Μάκρη Ατικής)

  

Με οδηγό, για άλλη μία τοποθεσία, την καταγραφή στα 1966 του Αμερικάνου αρχαιολόγου J. McCredie (διαθέσιμη στο shorturl.at/foMPV) ξεκίνησα να εντοπίσω τις οχυρώσεις στο λόφο της Κορώνης, έξω από το Πόρτο Ράφτη.

Τοπογραφικό του J. McCredie (1966)

Οι οχυρώσεις, η κατάσταση διατήρησης των οποίων δεν έχει αλλάξει ιδιαίτερα στα 50 και πλέον χρόνια που έχουν μεσολαβήσει, στεφανώνουν τους δύο ψηλότερους λόφους της ομώνυμης χερσονήσου, το όνομα της οποίας δεν έχει αλλάξει στους 24 αιώνες που έχουν μεσολαβήσει.

Οι αρχαίες πηγές σε συνδυασμό με τα ευρήματα των μικρής έκτασης ανασκαφών απέδειξαν ότι οι οχυρώσεις σχετίζονται με τις ενισχύσεις που οι Πτολεμαίοι βασιλείς της Αιγύπτου έστειλαν στην Αθήνα, στο πλαίσιο του Χρεμωνίδειου πολέμου (shorturl.at/twD68).

Η διαδρομή είναι ευχάριστη. Δυσκολία εντοπίζεται στο αρχικό και τελευταίο τμήμα της. Η θέα από την κορυφή του λόφου είναι εντυπωσιακή.

Περπατώντας περιμετρικά των Μηκυνών

Έχω βρεθεί αρκετές φορές στις Μυκήνες, κι αυτό που μού κάνει εντύπωση είναι ότι κάθε σχεδόν φορά ανακαλύπτω κάτι καινούριο.

Η πρώτη επίσκεψη ήταν στο σχολείο, στο Γυμνάσιο. Οι συνοδοί καθηγητές μάς άφησαν ελεύθερους μέσα στον αρχαιολογικό χώρο, χωρίς καμμία πληροφόρηση. Περπατούσαμε σαν σε εκδρομή στην εξοχή, χωρίς να αντιλαμβανόμαστε τί βλέπουμε ή πώς ήταν οργανωμένος ο χώρος. Με έκπληξη τότε βρέθηκα, τυχαία, μπροστά στον τάφο του Αίγισθου. Αισθάνθηκα δέος στεκόμενος στο διάδρομο της εισόδου του, σαν να τον είχα ανακαλύψει εγώ.

Από τότε ξαναβρέθηκα στις Μηκύνες 2-3 φορές. Η φαντασία μου δεν έπαψε να εξάπτεται από τον πολιτισμό αυτό, που άφησε λίγες γραπτές μαρτυρίες, μα πολλούς θρύλους και πλούσια ευρήματα.

Τοπογραφικό (Αρχαιολογικός Άτλας Μυκηνών) 

Κάτι που ανακαλύπτεις όταν ασχολείσαι με την αρχαιολογία, είναι ότι οι φροντισμένοι, περιφραγμένοι αρχαιολογικοί χώροι δεν αποτελούν παρά ένα κομμάτι των σωζώμενων μνημείων, και ίσως το πιο μικρό. Πριν από χρόνια περπάτησα τη διαδρομή μεταξύ Μηκυνών και του διπλανού χωριού, της Πρόσυμνας. Με έκπληξη διαπίστωσα ότι το σύγχρονο μονοπάτι συναντούσε το Μηκυναϊκό μονοπάτι, από το οποίο σώζονται κάποια τμήματα.

Με σκοπό να επιστρέψω στις Μηκύνες, αναζήτησα ένα τοπογραφικό του χώρου, και βρήκα στο διαδίκτυο (εδώ) τη φωτογραφία στα δεξιά. Προέρχεται από τον Αρχαιολογικό Άτλαντα των Μηκυνών, και δείχνει ότι όλη η περιοχή ΝΑ και Α του Ανακτόρου αποτελεί ένα ανοιχτό αρχαιολογικό χώρο.

Με αφετηρία το χώρο στάθμευσης έξω από τον αρχαιολογικό χώρο, περπάτησα εκτεταμένα στην περιοχή, ανάμεσα σε ελιές, πορτοκαλιές και μανταρινίες, σε αναζήτηση των μνημείων που περιγράφονται στο χάρτη. Εντόπισα όλους τους θολωτούς τάφους, και κάποιους άλλους ακόμα που δεν αποτυπώνονται, αρκετά κατεστραμμένους. Δεν μπόρεσα να εντοπίσω τους περισσότερους θαλαμοειδείς τάφους, ακόμα και εκεί που η σήμανση τους πάνω στο χάρτη κάνει το γεωγραφικό πρσδιορισμό τους πολύ συγκεκριμένο. Ίσως αυτό να οφείλεται στην αλλοίωση του χώρου (όλα αυτά τα μνημεία βρίσκονται μέσα σε εκμεταλεύσιμο ελαιώνα), ίσως στη δική μου δυσκολία προσανατολισμού. Δεν γνωρίζω πότε έγινε η παραπάνω αποτύπωση, και πόσο έχει αλλάξει ο τόπος από τότε.

Περπατώντας περιμετρικά των Μηκυνών, διαπίστωσα πόσο οχυρό είναι το σημείο και πόσο έξυπνα επιλεγμένο. Χαράδρες το διατρέχουν Β και Α, κάνοντας την πρόσβαση σε αυτό σχεδόν αδύνατη από αυτές τις πλευρές.

Μία όμορφη, εύκολη διαδρομή, που μέλλει να συμπληρωθεί και άπο άλλες στο μέλλον στα Β των Μηκυνών.

Στις αρχαίες Κεχρεές

Τμήμα του Νότιου μόλου

Η έντονη ζέστη του καλοκαιριού και ο φόβος των φιδιών δεν επιτρέπουν την πεζοπορία σε συνδυασμό με την επίσκεψη σε αρχαιολογικούς χώρους, που τόσο μου αρέσει. Έτσι, αυτό το καλοκαίρι, αναζήτησα αρχαιολογικούς χώρους παραθαλάσσιους ή βυθισμένους κοντά στην ακτή.

Ένας τέτοιος χώρος είναι οι Κεχρεές. Πρόκειται για ένα από τα δύο επίνεια της αρχαίας Κορίνθου, αυτό που βλέπει προς το Αιγαίο πέλαγος (το άλλο είναι το Λέχαιο, για το οποίο έχω γράψει εδώ: http://tinyurl.com/y6vvyuza).Οι Κεχρεές βρίσκονται σε ένα στρατηγικό πέρασμα της Κορινθίας, εκεί όπου ο δρόμος περνάει από την Κόρινθο προς Νότια, προς της Επίδαυρο. Πίσω από τις Κεχρεές βλέπεις το Όνιο όρος , που φέρει ελληνιστικές και βενετικές οχυρώσεις, που σκοπό είναν να ελέγξουν αυτό το πέρασμα (αυτό θα είναι αντικείμενο πεζοποριών όταν κοπάσουν οι ζέστες!).

Για τις Κεχρεές είχα πληροφορηθεί κατά την επίσκεψη μου στο Λέχαιο, και κυρίως όταν βρέθηκα, πριν από χρόνια, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ισθμίας. Εκεί διατηρούνται κάποια μοναδικά ευρήματα, τα οποία προήλθαν από τις ανασκαφές στις Κεχρεές.

Χάρτης με τους δύο μόλους και το λόφο - νεκροταφείο

Οι Κεχρεές γνώρισαν μεγάλη άνθηση στα Ρωμαϊκά χρόνια, και το σύνολο σχεδόν των σωζώμενων μνημείων προέρχονται από εκείνη την περίοδο. Πρόκειται για ένα κόλπο, στις άκρες του οποίου υπήρχαν λιμενικές εγκαταστάσεις, πλούσιος οικισμός και ένα εκτεταμένο νεκροταφείο.

Καθώς η στάθμη του νερού έχει ανέβει κατά δύο μέτρα σε σχέση με τη Ρωμαϊκή περίοδο, ένα μεγάλο μέρος των λιμενικών εγκαταστάσεων είναι μισοβυθισμένο, δημιουργώντας μία περίεργη αίσθηση στον επισκέπτη.

Το λιμάνι ανασκάφτηκε τη δεκαετία του 1960 από την Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών και το νεκροταφείο από την ίδια σχολή τη δεκαετία του 2000.

Οι λιμενικές εγκαταστάσεις περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, αποθήκες, ναούς, δεξαμενές εκτροφής ψαριών, φάρο και τεχνητούς μόλους. 

Σε ένα από αυτά τα κτίρια βρέθηκε ανέπαφη μία αρχαία πόρτα (επισκέψιμη στο Αρχ. Μουσείο Ισθμίας). Μου προκάλεσε μεγάλη εντύπωση, όταν επισκέφτηκα το Μουσείο, πόσο παρόμοιο  είναι το σχέδιο της αρχαίας αυτής πόρτας με τις σημερινές, και πόσο παρόμοια, επίσης, η τεχνική συναρμολόγησης της.

Πηγή: Ramage and Scranton, 1967

Το νεκροταφείο βρίσκεται στο λόφο που γειτνιάζει με το βόρειο μόλο. Πρόκειται για ένα νεκροταφείο μοναδικό, που σύγχρονο του και όμοιο του δεν έχω συναντήσει αλλού. Σε όλη την έκταση του λόφου υπάρχουν σκαμμένοι στο έδαφος τάφοι. Κάποιοι φέρουν μνημειακή είσοδο, κάποιοι άλλοι είναι απλά ορύγματα σκαμμένα στο βράχο. Δεν δοκίμασα να μπω μέσα σε κάποιον από αυτούς, φοβούμενος κυρίως τα φίδια. Ωστόσο, φωτογραφίες της ανασκαφής δείχνουν ότι πρόκειται για εκτεταμένα δωμάτια, με εσοχές σκαμμένες στους τοίχους, όπου θάβονταν μέλη της ίδιας οικογένειας.

Η βόλτα στο νεκροταφείο συνίσταται για αργά το απόγευμα, όταν ο ήλιος έχει χαμηλώσει. Νωρίτερα, είναι μία ευκαιρία για μία βουτιά στη θάλασσα.

Μπροστά από τον αρχαιολογικό χώρο υπάρχει μία παραλία που συγκεντρώνει αρκετό κόσμο. Κολυμπώντας περιμετρικά του νότιου μώλου, διαπιστώνεις ότι ο βυθός είναι σκεπασμένος κατά τόπους με σπασμένα κεραμικά και πέτρινο οικοδομικό υλικό αλλού. Σώζεται κάποια τοιχοδομία, κυρίως του μώλου, και ένα ημικυκλικό οικοδόμημα, που αργότερα διάβασα ότι επρόκειτο μάλλον για δεξαμενή εκτροφής ψαριών. Οι φωτογραφίες της ανασκαφής στο άρθρο των Ramage και Scranton (1967) δίνουν μία πιο εντυπωσιακή εικόνα. Φαίνεται ότι κατά τις δεκαετίες που μεσολάβησαν το φερόμενο υλικό της θάλασσας ξανασκέπασε μέρος των αρχαιοτήτων.

Κάποιοι από τους τάφους

Ο αρχαιολογικός χώρος δεν είναι ευρέως γνωστός. Ο λόφος με τους τάφους και τις γειτονικές αρχαιότητες δεν φέρει καμμία σήμανση, και αν δεν έλθεις διαβασμένος για το τί θα συναντήσεις, δύσκολα θα περπατήσεις ως εκεί. Ο νότιος μώλος, που φέρει περισσότερες αρχαιότητες, φέρει μία παλιά ξύλινη πινακίδα.

Βιβλιογραφία

Topostext entry

Investigations at Corinthian Kenchreai
Author(s): Robert L. Scranton and Edwin S. Ramage
Source: Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens, Vol.36, No. 2 (Apr. - Jun., 1967), pp. 124-186
Stable URL: http://www.jstor.org/stable/147394
 

Life and Death at a Port in Roman Greece: The Kenchreai Cemetery Project, 2002-2006 

Joseph L. Rife, Melissa Moore Morison, Alix Barbet, Richard K. Dunn, Douglas H. Ubelaker and Florence Monier

Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens

Vol. 76, No. 1 (Jan. - Mar., 2007), pp. 143-181
http://tinyurl.com/ybmnwltl

Κωπηλατώντας στην τρίηρη Ολυμπιάς

Οι 'Πλόες Τριήρους «ΟΛΥΜΠΙΑΣ» για το κοινό' δίνουν την ευκαιρία σε απλούς πολίτες να ζήσουν την εμπειρία της κωπηλασίας σε μία τρίηρη. Για ένα δύωρο, οι πολίτες παίρνουν τη θέση των αρχαίων κωπηλατών, σε αυτό το σύγχρονο αντίγραφο, σε φυσικό μέγεθος, αρχαίας τριήρους.

170 άτομα προθήσαμε να συγχρονιστούμε για να κωπηλατήσουμε. Το αποτέλεσμα ήταν, φυσικά, μέτριο, αλλά παράλληλα αστείο και ενδιαφέρον. Η κάθε πλευρά του πλοίου έχει τρεις σειρές κωπηλατών, και οι σειρές αυτές είναι προοδευτικά η μία κάτω από την άλλη. Ο κωπηλάτης στη χαμηλότερη σειρά, όπως εγώ, δεν βλέπει καθόλου τη θάλασσα, και η εμπειρία σίγουρα δεν ήταν ταξίδι αναψυχής. Ιδίως αν αναλογιστεί κανείς ότι απαιτούνταν μακριά ταξίδια και πολύ καλή φυσική κατάσταση για να ανταπεξέλθει κανείς στις απαιτήσεις του ταξιδιού.  

Σε μία από τις αρχαιότερες, χωρίς διακοπή κατοικήσιμες, πόλεις του κόσμου

Το Άργος δεν είναι γνωστό ως τουριστικός προορισμός. Το κοντινό Ναύπλιο το επισκιάζει. Ωστόσο έχει πλήθος ιστορικών μνημείων που δικαιολογούν με το παραπάνω μία επίσκεψη.

Ο λόφος πάνω από την πόλη, η Ασπίδα, είναι ένας υπαίθριος 

Στα ιερά του λόφου της Ασπίδας

αρχαιολογικός χώρος με μνημεία που καλύπτουν 3.500 χρόνια. Έχουν ανασκαφεί διαδοχικά στρώματα προϊστορικών οικισμών, ενώ προς την πλευρά του κάστρου υπάρχουν τα Ιερά Απόλλωνος Δειραδιώτη, της Αθηνάς Οξυδερκούς και οι βοηθητικοί χώροι τους. Ο λόφος είναι δεντρόφυτος και φιλοξενεί ένα εκκλησάκι στην κορυφή του. Ο χώρος των προϊστορικών οικισμών έχει ανασκαφεί απο τη Γαλλική Αρχαιολογική Εταιρεία (όπως και η Ρωμαϊκή Αγορά), και είναι κάπως οργανωμένος. Υπάρχουν ταμπέλες που εξηγούν επιγραμματικά τα ευρήματα, και κατά τόπους ξύλινα κάγκελα καθοδηγούν τον επισκέπτη. Ο χώρος των ιερών δεν έχει καμμία οργάνωση, ενώ γενικά ο λόφος δεν διακρίνεται για την καθαριότητα του. 

Πίσω από το λόφο της Ασπίδας υπάρχει ο λόφος της Λάρισας, που φιλοξενεί το κάστρο της πόλης ήδη από τα Μηκυναϊκά χρόνια. Το κάστρο έχει τύχει πρόσφατης φροντίδας. Η επίσκεψη γίνεται με ασφάλεια, ενώ υπάρχουν

Τμήμα του κάστρου - Στο βάθος το Ναύπλιο

πινακίδες που εξηγούν λεπτομερώς τα μνημεία. Είναι ενδιαφέρον ότι και εδώ, όπως και στην Ασπίδα, σε ένα τόσο μικρό χώρο, συναντάς συγκεντρωμένα μνημεία που καλύπτουν χιλιάδες χρόνια. Η θέα από το κάστρο είναι εξαιρετική, βλέπεις το Ναύπλιο, τη θάλασσα, τον αργολικό κάμπο και της Μηκύνες.

Κάτω από το κάστρο συναντάς τη Μονή της Παναγίας Κατακεκρυμμένης (Πορτοκαλούσσας), που κάθε επισκέπτης της πόλης δεν μπορεί να μην αντικρύσει, έτσι όπως κρέμεται πάνω από την πόλη.

Το θέατρο και οι Θέρμες

Κατεβαίνοντας στην πόλη σταθμεύεις έξω από τον εκτεταμένο αρχαιολογικό χώρο των ιστορικών χρόνων. Πολλά τα μνημεία, κάποια από τα οποία εντυπωσιάζουν καθώς σώζονται σε ικανή έκταση ή ύψος. Και αναφέρομαι στο θέατρο και τις Ρωμαϊκές θέρμες. Πιο χαμηλά υπάρχει η Ρωμαϊκή αγορά της πόλης. Είναι τόσα τα ερείπια, που μπορείς να αναλογιστείς τον πλούτο και το μέγεθος της πόλης εκείνη την εποχή. Αντίστοιχοι αρχαιολογικοί χώροι μού έρχονται στο νου στην Αθήνα και την Κόρινθο. 

Περπατώντας στη σύγχρονη πόλη, θα περάσεις σύγουρα από την πλατεία της Δημοκρατίας. Ψηλά βλέπεις το λόφο της Λάρισας, με το μοναστήρι της Παναγίας, και μπροστά σου τους Στρατώνες του Καποδίστρια.  Στο χώρο υπήρχαν Βενετικές εγκαταστάσεις και κατώπιν η Οθωμανική αγορά. Ο

Οι στρατώνες του Καποδίστρια

Καποδίστριας έφτιαξε τους Στρατώνες, που φιλοξενούσαν 500 άλογα. Σήμερα το κτίριο φιλοξενεί διάφορες υπηρεσίες, ανάμεσα στις οποίες ξεχωρίζει το νεοιδρυθέν Βυζαντινό Μουσείο.

Το Μουσείο είναι πολύ αξιόλογο, τόσο ως προς τα ευρήματα που φιλοξενεί, μα και μουσειολογικά, ως προς τον τρόπο που τα παρουσιάζει. Βυζαντινά μουσεία είναι ελάχιστα στην Ελλάδα (γνωρίζω εκείνα των Αθηνών και της Θεσσαλονίκης) και δεν θα περίμενα να συναντήσω ένα στο Άργος.

Το αρχαιολογικό Μουσείο είναι κλειστό, ενώ κατόπιν έμαθα για διάφορα νεοκλασικά κτίρια στην πόλη, που θα είναι αντικείμενο άλλης επίσκεψης!

Πηγές
Περιήγηση στα Μνημεία της Αργολίδας
Περίπατος στο Άργος
Topostext
Wikipedia

Στο Ανάκτορο του Αίαντα

Σε μία από τις βόλτες μου στη Σαλαμίνα, βρέθηκα στην ΝΔ ακτή, στα Κανάκια. 

Με οδηγό τη σχετική αναφορά στο ToposText, ανέβηκα στο λόφο πάνω από το μικρό, παραθαλάσσιο οικισμό. Εκεί ανασκάπτεται εδώ και χρόνια εκτεταμένος μηκυναϊκός οικισμός.

Συνήθως τέτοιοι, μη οργανωμένοι χώροι είναι έρημοι, μα, προς έκπληξη μου, εκεί συνάντησα την ομάδα των αρχαιολόγων που διενεργεί τις ανασκαφές. 

Η ομάδα των δύο αρχαιολόγων, με βοηθό ένα εργάτη, καθάριζαν το χώρο, εν αναμονή μίας επίσκεψης φοιτητών από την Ιταλία.

Ο αρχαιολογικός χώρος ταυτίζεται με την προϊστορική πρωτεύουσα της Σαλαμίνας, το βασίλειο του ομηρικού Αίαντα. Ο χώρος καλύπτει ένα μεγάλο μέρος του λόφου και εκτείνεται στο γειτονικό δάσος. Ο οικισμός δεν διέθετε Κυκλώπεια τείχη, όπως οι Μηκύνες και η Τύρινθα, μα αυτό δεν είναι ασυνήθιστο (Βλέπε Πύλο). Στο ανώτατο σημείο του λόφου είναι τα διαμερίσματα του άρχοντα. Σώζεται το λίθινο κρεβάτι, που είναι ενσωματωμένο στον τοίχο, και η μπανιέρα, η οποία είναι εντοιχισμένη στο έδαφος.

Η θέα από το λόφο προς τη θάλασσα είναι εξαιρετική. Ωστόσο η γειτνίαση του χώρου με τη θάλασσα και οι ληστρικές επιδρομές των Λαών της Θάλασσας, που οδήγησαν σε μεγάλες ανατροπές στην Ανατολική Μεσόγειο, ίσως ήταν και οι λόγοι που ο οικισμός εγκαταλήφθηκε την περίοδο μετά την Τρωική εκστρατεία. 

Οι κάτοικοι του έφυγαν οργανωμένα και μετακινήθηκαν στα ενδώτερα. Φεύγοντας, έχτισαν τις εισόδους στο ανάκτορο, και δεν επέστρεψαν ποτέ σε αυτό. Οι προϋπάρχουσες εμπορικές επαφές του οικισμού με την Κύπρο ίσως σημαίνουν ότι η άρχουσα τάξη πήγε στην Κύπρο, όπου ίδρυσε τη Σαλαμίνα της Κύπρου. Έτσι ίσως εξηγείται το πώς η ονομασία της Σαλαμίνας εμφανίζεται εκεί. 

Αυτό, ωστόσο, που δεν έχω συναντήσει αλλού, και που δεν θα το έβρισκα μόνος μου, βρίσκεται στο γειτονικό πευκοδάσος. Εκεί βρίσκεται ένας χωμάτινος τύμβος, στον οποίο υπάρχει ένα κενοτάφιο, δηλ. ένας κενός τάφος. Δίπλα από τον τύμβο βρίσκονται οικιστικά κατάλοιπα. Αυτό το συγκρότημα, που χρονολογείται στα μηκυναϊκά χρόνια, πολύ πιθανόν να σχετίζεται με τη λατρεία του Αίαντα, του ήρωα που, σύμφωνα με την Ιλιάδα, δεν θάφτηκε στην πατρίδα του. Οι Μηκυναίοι κάτοικοι του γειτονικού οικισμού ίσως χρησιμοποιούσαν το χώρο για θρησκευτικούς σκοπούς, επικοινωνώντας με το νεκρό, απών πρόγονο Αίαντα.

Και από τα μηκυναϊκά χρόνια πάμε στα Κλασικά/ ελληνιστικά. Οι Αθηναίοι, διεκδικητές της Σαλαμίνας, μετέφεραν Αθηναίους αποίκους στο νησί. Η πρωτεύουσα της Σαλαμίνας έχει μεταφερθεί πλέον μακριά από τα Κανάκια, στη ΒΑ ακτή, στα Αμπελάκια. Ο χόρος δεν διαθέτει κάποια οργανωμένη οικιστική οργάνωση. Ωστόσο ο μύθος του Αίαντα φαίνεται ότι παρέμενε ισχυρός. Έτσι οι Αθηναίοι δεν χάνουν την ευκαιρία να οικιοποιηθούν την όλη κατάσταση.

Χτίζουν υπαίθριο τέμενος δίπλα από το μηκυναϊκό τύμβο, και χρησιμοποιούν ένα φυσικό όρυγμα ενός παρακείμενου βράχου για την πραγματοποίηση χωών.

Στο Επιγραφικό Μουσείο

στην οδό Τοσίτσα 1, Αθήνα

Είχα πρωτοπάει στο Επιγραφικό Μουσείο πριν από αρκετά χρόνια, όταν είχα επιστρέψει στην Αθήνα μετά από χρόνια σπουδών και εργασίας στην Κέρκυρα και την Αγγλία. Ήταν μία εποχή που ξαναγνώριζα την Αθήνα, στην οποία μεγάλωσα, μέσα από τα Μουσεία, τα μνημεία και τους δρόμους της.

Το Επιγραφικό Μουσείο είναι ένα άγνωστο σε πολλούς μουσείο, αν και είναι μοναδικό στην Ελλάδα και το μεγαλύτερο στο είδος του παγκοσμίως. Λίγοι ίσως θα ξέρουνε ότι συστεγάζεται με το Εθνικό Αρχαιολογικό Μπουσείο, μα η είσοδος του είναι από την οδό Τοσίτσα, ένα όμορφο πεζόδρομο που στο παρελθόν ήταν στέκι τοξικομανών. 

Μία ανάγνωση στον Τύπο περί της ανακαίνισης του Μουσείου ήταν η αφορμή για να ξαναβρεθώ εκεί. Ο πεζόδρομος ήταν ανθρώπινος, και έτσι όπως βρίσκεται ανάμεσα στο Πολυτεχνείο και τα Μουσεία, θα μπορούσε να είναι πολύ πιο αναβαθμισμένος. Λυπηρό θέαμα ένα ακέφαλο άγαλμα, για το βανδαλισμό του οποίου έχω μία θολή ανάμνηση ότι είχα διαβάσει παλιότερα.

Το Μουσείο είναι παραμελημένο στη συνείδηση του κόσμου, και όχι χωρίς λόγο. Είναι παραμελημένο από το ίδιο το Κράτος, έτσι όπως τα εκθέματα παρουσιάζονται, αν και η τμηματική ανακαίνηση του δίνει μία αισιόδοξη προοπτική για το πώς μπορούν να αλλάξουν τα πράγματα περαιτέρω στο μέλλον. 

Η κατάμαυρη γάτα προσπαθεί
να προφυλαχτεί από
την καταρρακτώδη βροχή

Από τις τέσσερις αίθουσες - εκθεσιακούς χώρους, οι δύο ανακαινίστηκαν. Οι άλλοι δύο δεν πρέπει να έχουν αλλάξει μουσειολογικά από την εποχή που το Μουσείο άνοιξε... Οι κύριες επιγραφές είναι τοποθετημένες στο έδαφος, όπως και τα πολύ λιτά ενημερωτικά σημειώματα. Οι υπόλοιπες είναι στιβαγμένες σε ράφια, χωρίς σημειώματα και με πολύ κακό φωτισμό. Θα πρέπει να είσαι διαρκώς σκημμένος για να διαβάζεις, είτε τα εκθέματα είτε τις συνοδευτικές σημειώσεις. Αυτό που κάνει πιο δύσκολη την περιήγηση για τον μη ειδικό είναι η έλλειψη εισαγωγικών σημειωμάτων, που να τοποθετούν τα εκθέματα σε ένα ιστορικό πλαίσιο και να δίνουν μία κατεύθυνση στον επισκέπτη. Μα οι ανακαινισμένες αίθουσες γιατρεύουν αυτές τις αδυναμίες και κάνουν τη σύγκριση ακόμα πιο δραματική. 

Τα εκθέματα προέρχονται κυρίως από την Αττική και καλύπτουν κυρίως τους αιώνες της Αθηναϊκής Δημοκρατίας. Στις ανακαινισμένες αίθουσες γίνεται μία προσπάθεια να παρουσιαστεί η εξέλιξη της γραφής στον ελλαδικό χώρο, με αντίγραφα πλακών της ιερογλυφικής, Γραμμικής Α και Β, και των διάφορων παραλλαγών της ελληνικής γραφής, πριν την επικράτηση της αττικής γραφής. Ωστόσο δεν μαθαίνουμε κάτι για τη μετά την αρχαιότητα περίοδο.

Περπατώντας στο αρχαίο Λέχαιο

Τμήμα της Βασιλικής - στο βάθος ο Ακροκόρινθος

Το Λέχαιο ήταν το ένα από τα δύο λιμάνια της αρχαίας Κορίνθου. Βλέποντας στον Κορινθιακό κόλπο, εξυπηρετούσε την επικοινωνία της πόλης με τη Δυτική Μεσόγειο. Μπορούμε να φανταστούμε τους Κορίνθιους αποίκους να ξεκινούνε από εδώ για την Κέρκυρα, τις Συρακούσες και τις άλλες κατοπινές Κορινθιακές αποικίες.

Οι Κορίνθιοι εκμεταλλεύτηκαν επιδέξια την ιδιομορφία της περιοχής με τον κλειστό κόλπο, και την αξιοποίησαν περαιτέρω με τεχνικά έργα. Μία στενή λωρίδα θάλασσας εισχωρεί στη ξηρά, ανάμεσα σε δύο λόφους, και καταλήγει σε ένα καλά προστατευμένο άνοιγμα. 


Η ησυχία του χώρου  κάνει τη σύγκριση με την αρχαιότητα δραματική, αν αναλογιστεί κανείς το πολύβουο, πολυπολιτισμικό πλήθος που θα διέρχονταν από εδώ τότε. Περπατώντας κοντά στη βαλτώδη λίμνη, και περνώντας δίπλα από άλογα που βόσκουν ανέμελα, συναντάς αρχαίες προβλήτες.

Ωστόσο το πιο εντυπωσιακό κτίσμα είναι τα ερείπια της Βασιλικής. Με μήκος 180 μέτρα, ήταν ανάλογων διαστάσεων με τη Βασιλική του Αγ. Πέτρου στη Ρώμη. Εξακολουθεί να είναι η μεγαλύτερη Βασιλική στην Ελλάδα. Χτίστηκε στα πρωτοβυζαντινά χρόνια, μα δεν έμεινε για πολύ όρθια, λόγω των σεισμών που έπλειξαν την Κόρινθο.

Αν και η εκκλησία δεν σώζεται σε ικανό ύψος, εντυπωσιάζει με την πολυτέλεια των υλικών. Τα αρχιτεκτονικά μέλη είχαν έλθει από την Κωνσταντινούπολη και είχαν φτιαχτεί επί παραγγελία.

Μα ο πλούτος του Λέχαιου δεν βρίσκεται μόνο στην ξηρά. Το Lechaion Harbour Project ερευνά το βυθό γύρω από το λιμάνι, με εντυπωσιακά ευρήματα, σε μία πολλά υποσχόμενη έρευνα.

Στην τρίηρης 'Ολυμπιάς'

Με αφορμή τις Ημέρες Θάλασσας, το αντίγραφο - σε φυσικό μέγεθος- αρχαίας τρίηρους 'Ολυμπιάς' βρίσκεται ελλιμενισμένο στη Μαρίνα Ζέας, και είναι επισκέψιμο για το κοινό. 

Το ξύλο είναι ένα υλικό το οποίο δεν διατηρείται στο χρόνο. Για το λόγο αυτό είναι σπάνια τα ξύλινα αρχαιολογικά κατάλοιπα (π.χ. αρχαία ξύλινη γέφυρα Αμφίπολης, αρχαία πόρτα από τις Κεχρεές στο αρχαιολ. Μουσείο Ίσθμιας).  

Η τρίηρης 'Ολυμπιάς' κατασκευάστηκε τη δεκαετία του '80 με πρωτοβουλία του Πολεμικού Ναυτικού. Αυτές τις μέρες είναι προσβάσιμη για το κοινό, δωρεάν. Μπορείς να περπατήσεις πάνω στο κατάστρωμα, να αισθανθείς το κούνημα από τα κύματα, να δεις τις θέσεις των κοπηλατών και να φανταστείς τη ζωή τους πάνω στο πλοίο.

Κρήνη Χαντζή Μουσταφά - Ιερό Δήμητρας & Κόρης - Κάστρο Πεντεσκούφι

Ένα μωσαϊκό διαφορετικών εποχών σε μία κρήνη

Εύκολη πεζοπορία στις παρυφές του Ακροκόρινθου.

Ξεκινώντας από το χώρο στάθμευσης του αρχαιολογικού χώρου της αρχαίας Κορίνθου, ακολουθούμε τον ασφαλτοστρωμένο δρόμο προς τον Ακροκόρινθο.

Πρώτη στάση στην Οθωμανική κρήνη του Χαντζή Μουσταφά, η οποία είναι χτισμένη ως επί το πλήστον από αρχαίο οικοδομικό υλικό, μάρμαρο και μη.


Ακριβώς από πάνω είναι ο αρχαιολογικός χώρος του ιερού της Δήμητρας και Κόρης. Ο χώρος βρίσκεται εκατέρωθεν του σημερινού δρόμου, είναι περιφραγμένος αλλά δεν φέρει σήμανση. 

Παρ' όλα αυτά πληροφορούμαστε με έκπληξη ότι είναι το σημαντικότερο ιερό της αρχαίας Κορίνθου, και ένα από τα μεγαλύτερα σε έκταση στον ελλαδικό χώρο. Στο πάνω μέρος του συναντάς τις βάσεις τριών μικρών ναών. Οι ναοί είναι διαταγμένοι ακριβώς ο ένας δίπλα στον άλλο. Είναι οι μικρότεροι ναοί που έχω συναντήσει, μαζί με εκείνο της Νίκης στην Ακρόπολη. Ακριβώς από κάτω είναι σκαλισμένο στο βράχο ένα μικρό θεατράκι.

Το καλυμένο ψηφιδωτό δάπεδο του μεσαίου ναού

Συνεχίζοντας τη διαδρομή προς τον Ακροκόρινθο, μπαίνουμε στο χωματόδρομο που οδηγεί στο κάστρο Πεντεσκούφι. Η διαδρομή αυτή είναι το ομορφότερο τμήμα της πεζοπορίας, ιδιαίτερα αυτή την εποχή. Είναι πολύ ήσυχα, εκτός από κάποιες αγελάδες που συναντάς, και έχεις καθαρή θέα τόσο στον Ακροκόρινθο, όσο και στην Κόρινθο και τον Κορινθιακό κόλπο.

Το Πεντεσκούφι από χαμηλά

Στο τέλος του χωματόδρομου πέρνεις το σύντομο μονοπάτι για το Πεντεσκούφι. Μικρό κάστρο του 13ου αιώ., με μεταγενέστερες επεμβάσεις, χτίστηκε από τους Φράγγους πολιορκητές του Ακροκόρινθου, μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης το 1204. Καταπληκτική θέα σε όλη τη γύρω περιοχή.

Πηγές: Κόμβος Οδυσσέας - ΥΠΠΟ
ToposText

Στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

Στην έκθεση "Κυκλαδική Κοινωνία 5000 χρόνια πριν"
Ιστότοπος έκθεσης: http://tinyurl.com/lnqp4zq





Η περιοδική έκθεση με τον ομώνυμο τίτλο φιλοξενείται στο ισόγειο του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης.

Φιλοξενεί ευρήματα από τις συλλογές του Μουσείου, το Εθνικό Αρχ. Μουσείο και κάποια αρχ. μουσεία των Κυκλάδων.

Η έκθεση είναι μικρή και κατά κύριο λόγο επιβεβαιώνει το πόσα λίγα ξέρουμε για τις προϊστορικές κοινωνίες των Κυκλάδων. 

Μα και αν αυτά που ξέρουμε είναι λίγα, η έκθεση αποτυγχάνει να μας πληροφορήσει και για αυτά τα λίγα. 

Απουσιάζουν παντελλώς οι αναφορές στις τοιχογραφίες της Θήρας, όπως και η περιγραφή των προϊστορικών οικισμών και σπιτιών, όπως τα ευρήματα της Θήρας, τουλάχιστον, θα μπορούσαν να μας πληροφορήσουν για αυτά. Υπάρχουν δύο μικροσκοπικές κατόψεις οικισμών, που όμως είναι αρκετά φτωχές.

Θα έλεγα ότι τα όσα περιγράφει η έκθεση δεν είναι αρκετά για να δικαιολογήσουν μία έκθεση. Μία επίσκεψη στη μόνιμη συλλογή του Μουσείου αρκεί για να σε πληροφορήσει για τα όσα θα δεις στην έκθεση, και για πολύ περισσότερα.

Αυτό και έκανα και εγώ! Έχοντας πληρώσει 7 ευρώ για να επισκεπτώ την προσωρινή έκθεση, και ξεκούραστος καθώς ήμουν από τη μικρή διάρκεια της, επισκέφτηκα τη μόνιμη συλλογή.

Πάνε πολλά χρόνια από τότε που την είχα επισκεφτεί για πρώτη και τελευταία φορά. Ο λιτός πλούτος των Κυκλάδων εντυπωσιάζει και σήμερα ακόμα. Και αν τα κυκλαδίτικα ειδώλεια θεωρούνταν βάρβαρα και άτεχνα ως ότου τα 'ανακάλυψαν' οι Μοντερνιστές καλλιτέχνες στις αρχές του 20ου αιώ., η απλότητα μα και δύναμη των γραμμών τους δεν έχει εφάμιλλο στην τέχνη, νομίζω. Ίσως η Ιαπωνική τέχνη να χαρακτηρίζεται από αυτή την αφαιρετικότητα.

Μα και η συλλογή των μετέπειτα αρχαίων πολιτισμών του ελλαδικού χώρου, είναι πλούσια. 

Robert McCabe. Αναμνήσεις & Μνημεία του Αιγαίου.
Ιστότοπος έκθεσης: http://tinyurl.com/mjc6dw7

Στο ισόγειο του Μουσείου, φιλοξενείται η έκθεση φωτογραφιών του Αμερικάνου R. McCabe. Οι φωτογραφίες αυτές γνώριμων τόπων, αποθανατίζουν το Αιγαίο στα μέσα του 20ου αιώ., πριν ο μαζικός τουρισμός το αλλάξει όσο το Αιγαίο δεν είχε αλλάξει όλες τις προηγούμενες χιλιετίες μαζί. 

Αυτό όμως που μου προκάλεσε ακόμα μεγαλύτερη εντύπωση ήταν το ίδιο το κτίριο που φιλοξενεί την έκθεση. Το Μέγαρο Σταθάτου 'βλέπει' στη Λ. Β. Σοφίας και εντυπωσιάζει με τη μεγαλοπρέπεια της εσωτερικής διακόσμησης. Έργο του Βαυαρού αρχιτέκτονα E. Ziller και ένα από τα σημαντικότερα αρχιτεκτονικά δείγματα του νεοκλασσικισμού στην Αθήνα, άρχισε να κτίζεται το 1895 ως κατοικία της μεγαλοαστικής οικογενείας Σταθάτου.

Στην Κεντρική Εύβοια

Πεζοπορία στο Ριζόκαστρο, Αλιβέρι 

Στο εσωτερικό του κάστρου

Το Ριζόκαστρο (38°22'54.2"N 24°04'18.9"E) είναι μάλλον Φραγκικό

κάστρο που εικάζεται ότι χτίστηκε τον 13ο αιώ., στο πλαίσιο της προσπάθειας εδραίωσης των Φράγκων στην Εύβοια. 

Προσεγγίσαμε το κάστρο από χωματόδρομο που ξεκινά από το χωριό Βέλος. Η διαδρομή (αρχείο .gpx για GPS εδώ) διαρκεί 25' με τα πόδια. Γίνεται κυρίως επί χωματόδρομου.

Στο εσωτερικό του κάστρου υπάρχει μία δεξαμενή και μία στοά. Λέγεται ότι το κάστρο συνδέεται με σήραγγα μήκους 1,5 χλμ με το γειτονικό χωριό Μηλάκι.

Κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, οι Έλληνες με αρχηγό τον Νικόλαο Κριεζώτη, χρησιμοποιούσαν το κάστρο για τη φυλάκιση Τούρκων αιχμαλώτων.

Η θέα προς τη γύρω περιοχή είναι απρόσκοπτη. Εντυπωσιάζει το συνεχές βουητό από το εργοστάσιο της ΔΕΗ, που βρίκεται από κάτω. Εντός του εργοστασίου υπάρχει ένας τεράστιος σωρός από μαύρο υλικό - λιγνίτης; Τα γύρω δέντρα έχουν σκονιστεί από την όλη δραστηριότητα.

[Πηγή ιστορικού σημειώματος: Καστρολόγος]

________________________________________

Δύο Βυζαντινοί ναοί με εκτεταμένη χρήση αρχαίου οικοδομικού υλικού

Το εκκλησάκι της Παναγίτσας της Πορταϊτισσας (38°24'10.8"N 23°53'52.8"E) βρίσκεται σε λόφο πάνω από την Αμάρυνθο.

Διάβασα ότι το αρχαίο οικοδομικό υλικό προέρχεται από ναό του Απόλλωνα, που υπήρχε στον ίδιο χώρο.

Αυτό όμως που μού προκάλεσε τη μεγαλύτερη εντύπωση, και δεν το έχω δει αλλού, βρίσκεται

στα ερείπια της εκκλησίας της Αγ. Τριάδας (38°22'56.1"N 24°09'05.0"E) στο Δύστο. Οι πολημήχανοι κτίστες της χρησιμοποίησαν μία αρχαία σαρκοφάγο (!) σαν είσοδο στο ιερό, αφού πρώτα της αφαίρεσαν τον πάτο.  Η σαρκοφάγος βρίσκεται όρθια, στη θέση της. Δεν ξέρω αν υπάρχει πουθενά αλλού αυτό.
[Πηγή ιστορικού σημειώματος: ToposText]

________________________________________

Στον Πύργο Κουτουμουλά

Ο Ενετικός Πύργος Κουτουμουλά (38°23'18.2"N 24°06'36.3"E), στο ομώνυμο χωριό, είναι ο υψηλότερος σωζόμενος πύργος στην Εύβοια. 

Έχει ύψος 23μ., και διαστάσεις στη βάση του 7Χ7μ. Η είσοδος του πύργου δεν είναι στο ισόγειο, όπως ίσως να περίμενε κανείς, αλλά αρκετά ψηλά, ώστε να γίνεται μη προσβάσιμος σε περίπτωση κινδύνου. Ωστόσο μία οπή έχει ανοιχτεί στο πλάι του, και μπορείς να μπεις στο εσωτερικό του.

Τα δύο πατώματα των ισάριθμων ορόφων ήταν προφανώς ξύλινα και δεν σώζονται, ωστόσο η οροφή είναι πέτρινη και σώζεται. 

Ο πύργος έχει οπτική επαφή με το Ριζόκαστρο όπως και με το Ενετικό κάστρο στο Δύστο.
[Πηγή ιστορικού σημειώματος: Καστρολόγος]

________________________________

Στον υγρότοπο Δύστου

Είχα σχεδιάσει να επισκεφτούμε και το λόφο, τον

παρακείμμενο στη λίμνη Δύστου, με την ομώνυμη αρχαία πόλη και το Ενετικό κάστρο (38°21'18.6"N 24°08'39.5"E), όμως η κούραση και το μέγεθος του λόφου και του αρχαιολογικού χώρου ανέβαλαν αυτή τη βόλτα για μία άλλη φορά. Η θέα ωστόσο προς το λόφο από τον κεντρικό δρόμο είναι πολλά υποσχόμενη...